Wałek czy dłuższe mieszanie — co szybciej poprawia ciasto?
Ciasto, które długo wyrabiasz łyżką albo mieszadłem, zaczyna się nagrzewać i coraz bardziej kleić do dłoni. Zamiast dokładać mąki i mieszać kolejne minuty, można skrócić ten etap, rozwałkowując masę i składając ją na kilka sposobów. Wałek robi tu robotę mieszadła: rozprowadza tłuszcz i wodę, a przy okazji porządkuje strukturę bez ciągłego mieszania.
Faworki, które chwilę po usmażeniu były kruche i trzaskały w zębach, a remont łazienki krok po kroku godzinie zrobiły się miękkie i ciągnące, to niemal zawsze efekt jednej z kilku powtarzalnych przyczyn. Zanim zaczniesz zmieniać przepis, sprawdź kolejno każdą z nich — najczęściej wina leży w technice, nie w składnikach.
Pierwsza typowa pułapka to zbyt grubo rozwałkowane ciasto. Faworki powinny mieć grubość około dwóch–trzech milimetrów. Grubszy placek sprawia, że środek potrzebuje więcej czasu w tłuszczu, a cienkie brzegi zdążą się zbrązowić, zanim wnętrze będzie gotowe. Efekt: ciemna obwódka i niedosmażony środek. Wałek prowadź równomiernie, obracaj ciasto o ćwierć obrotu po każdym przejściu, żeby grubość była jednakowa na całej powierzchni.
Woda do mieć 28–32°C. Sprawdzaj ją termometrem, nie nadgarstkiem — skóra przyzwyczaja się do ciepła i łatwo przeszacować. Jeśli nie masz termometru, lej wodę letnią, taką, która nie parzy, i mieszaj nią mąkę, zanim dodasz drożdże. Suszone instant możesz wmieszać bezpośrednio w mąkę, ale wtedy pilnuj temperatury całej masy — zimna mąka potrafi obniżyć temperaturę wody o kilka stopni i spowolnić start.
Przechowuj je luźno, w koszyku lub misce przykrytej czystą ściereczką, najlepiej nie dłużej niż kilka godzin przed podaniem. Cukier puder przesiewaj dopiero bezpośrednio przed podaniem, bo posypane wcześniej faworki ciągną wilgoć z powietrza i szybciej tracą kruchość. Nie chowaj ich do lodówki, chyba że ciasto zawiera dużo tłuszczu i jajek i wiesz, że i tak zmiękną; zimno i wilgoć w chłodziarce działają na nie jeszcze gorzej niż powietrze w kuchni.
Na koniec przechowywanie w małym mieszkaniu. Faworki trzymane w zamkniętym pojemniku razem z wilgotnymi wypiekami albo w kuchni o wysokiej wilgotności nasiąkają parą z otoczenia. Przechowuj je w suchym miejscu, w pojemniku wyłożonym papierem, luźno przykrytym, i nie dłużej niż dwa–trzy dni. Jeśli po godzinie zrobiły się miękkie, podsusz je krótko w piekarniku nagrzanym do niskiej temperatury przy uchylonych drzwiczkach — odzyskają część kruchości, choć najlepsze są zawsze świeże.
Za niska temperatura smażenia i zbyt krótkie studzenie Tłuszcz o zbyt niskiej temperaturze sprawia, że ciasto nasiąka nim zamiast się usmażyć. Tłuszcz wchłonięty w strukturę po ostygnięciu zmiękcza faworki od środka. Smaż partiami w tłuszczu rozgrzanym do około 175–180 stopni Celsjusza, wkładając po kilka sztuk, żeby temperatura nie spadała gwałtownie. Sprawdź rozgrzanie, wrzucając kawałek ciasta — powinien od razu wypłynąć i zacząć się rumienić, a nie leżakować na dnie.
Oponki z twarogu wychodzą raz puszyste, raz zbite, bo twaróg to surowiec o zmiennej wilgotności i kwasowości. Ten sam przepis da zupełnie inny efekt, jeśli kupisz twaróg z innej partii. Zanim zaczniesz zwalać winę na przepis, sprawdź, z czym naprawdę pracujesz. Twaróg półtłusty w kostce zwykle jest bardziej wilgotny niż ten w bryle, a twaróg ziarnisty w ogóle nie nadaje się do oponek — grudki rozerwą strukturę ciasta i placek będzie się kruszył albo rwał przy wałkowaniu.
Drugi błąd to układanie ciepłych faworków jedno na drugim. Para wodna nie ma ujścia, skrapla się i wraca w ciasto. Po wyjęciu z tłuszczu odsączaj je pojedynczo na sicie lub papierowym ręczniku, w jednej warstwie, i dopiero po całkowitym ostudzeniu przekładaj do pojemnika. Jeśli posypujesz cukrem pudrem, rób to na zimne faworki — cukier na ciepłych zamienia się w lepką warstwę, która przyciąga wilgoć z powietrza.
Zacznij od grubości. Ciasto na faworki wałkuje się cienko, na około dwa milimetry, miejscami nawet nieco cieńszej. Grubsze plastry w środku pozostają wilgotne, mimo że powierzchnia wydaje się sucha i szklista. Taki wilgotny rdzeń po wystudzeniu migruje ku powierzchni i w ciągu kilkudziesięciu minut zamienia chrupiącą skorupkę w miękką. Jeśli po przekrojeniu jednego faworka widać jaśniejszy, lekko wilgotny środek, problem jest w wałkowaniu, nie w smażeniu.
Gdzie kończy się praca, a gdzie zaczyna się śmierć drożdży Górna granica jest ostrzejsza. Optimum mieści się w przedziale 26–32°C — tu drożdże pracują najszybciej i najrówniej. Od 38–40°C zaczynają się problemy: fermentacja przyspiesza, ale pojawiają się uboczne produkty i posmak drożdżowy, a ciasto może „przerosnąć" i opaść. Powyżej 45°C białka drożdży zaczynają się denaturować, a przy 50–55°C następuje ich nieodwracalne obumarcie. Zalanie suchych drożdży wodą o temperaturze 55°C to niemal pewny brak wyrostu — i najczęstsza przyczyna „martwego" ciasta, gdy wszystko inne zostało zrobione poprawnie.