Pleśń na kiszonych ogórkach: błąd w solance czy w higienie słoika?
Najpierw zbierz warstwę nalotu wraz z kilkoma centymetrami paszy pod nim i wyrzuć. Nie mieszaj tego z resztą — nawet niewielka ilość pleśni rozprzestrzenia zarodniki przy każdym otwarciu. Jeśli po zdjęciu warstwy kiszonka pod spodem jest jasna, kwaśna i wilgotna, nadaje się do skarmiania, ale zużyj ją szybko, w ciągu dwóch–trzech dni. Przy kożuchu drożdżowym warto podać paszę zwierzętom, które ją tolerują, i obserwować pobranie — jeśli spada, przerwij. Przy pleśni, która wchodzi głębiej niż na dwa–trzy centymetry lub pojawia się w kilku miejscach naraz, nie kombinuj: całą partię odstaw. Szczególnie uważaj na pleśń niebiesko-zieloną i czarną, bo może wytwarzać mikotoksyny odporne na zakiszanie i niezniszczalne w przewodzie pokarmowym.
Pleśń na powierzchni kiszonych ogórków bierze się najczęściej z dwóch rzeczy: za mało soli w zalewie albo zanieczyszczonego słoika. Zanim cokolwiek zrobisz, obejrzyj dokładnie, co pływa po wierzchu. Biały, cienki kożuch bez włosków to zwykle dzikie drożdże — nieszkodliwe, ale psujące smak. Pleśń rozpoznasz po puszystej, włochatej strukturze i plamach w kolorze zieleni, szarości lub czerni. Tego nie da się uratować przez zebranie wierzchniej warstwy: zarodniki i toksyny przenikają do zalewy. Cały słoik trafia do wyrzucenia.
Przechowuj gotowe przetwory w chłodnym, ciemnym miejscu. Światło i wyższa temperatura w trakcie kilkumiesię niszczą witaminy równie skutecznie jak samo podgrzewanie. Po otwarciu słoika zjedz zawartość w ciągu kilku dni i nie podgrzewaj jej ponownie — wystarczy raz pasteryzować, by zachować jak najwięcej tego, co w surowcu najcenniejsze.
Nie wstawiaj słoików do zimnej wody i nie podgrzewaj ich razem z nią od zera, gdy zależy ci na czasie. Woda powinna być podgrzana do około 60–70 stopni, a słoiki muszą stać na dnie wyłożonym ściereczką lub metalową podstawką, żeby nie pękły. Po zakończeniu pasteryzacji wyjmuj słoiki ostrożnie i od razu odwracaj do góry dnem na kilka minut — to ułatwia wytworzenie podciśnienia, ale nie przedłużaj tego etapu, bo przetwór dłużej pozostaje ciepły.
Po czym poznać, że ciasto jest już wyrośnię
Mąka i woda robią więcej, niż się wydaje Drugi winowajca to mąka. Mąka mocno oczyszczona, jasna i bardzo drobno zmielona, daje zakwasowi mniej pokarmu i mniej mikroorganizmów meble na wymiar ziarnie. Jeśli dokarmiasz wyłącznie mąką pszenną typ 500, spróbuj przez kilka dokarmień zamienić część na mąkę razową pszenną lub żytnią. Żyto jest szczególnie wdzięczne, bo zawiera więcej składników mineralnych i naturalnej mikroflory. Uważaj tylko na mąkę świeżo zmieloną — bywa zbyt aktywna i potrafi wywołać gwałtowny, krótkotrwały skok, po którym następuje zastój.
Zakwas, który po kilku godzinach od dokarmienia stoi w miejscu, prawie nigdy nie jest „zepsuty". Zwykle brakuje mu jednego z trzech warunków: ciepła, świeżej mąki albo czasu. Zanim wyrzucisz słoik, przyjrzyj się temu, co widzisz. Bąbelki na powierzchni, charakterystyczny kwaśny zapach i lekki wzrost objętości to znaki, że kultury drożdży i bakterii nadal pracują, tylko zbyt wolno.
Nie mieszaj za często i nie dokarmiaj „na zapas". Zbyt częste dokarmianie rozcieńcza kulturę, zanim zdąży się namnożyć, i daje efekt pozornego zastoju. Mieszaj tylko przy dokarmianiu, obserwuj wysokość po dwóch, czterech i ośmiu godzinach i zapisuj wyniki. Jeśli po tygodniu systematycznego ciepła, świeżej mąki razowej i regularnego dokarmiania zakwas nadal nie rośnie, a pojawia się pleśń albo zapach zgniły, a nie kwaśny — wtedy zacznij od nowa. W pozostałych przypadkach wystarczy cierpliwość i kilka drobnych korekt.
Kolejny typowy błąd to zbyt rzadkie dokarmianie i zbyt duża proporcja starego zakwasu. Gdy dodajesz jedną łyżkę zakwasu do szklanki mąki, drożdże potrzebują czasu, by namnożyć się do zauważalnej liczby. Zacznij od proporcji mniej więcej równych części zakwasu, mąki i wody, a przy bardzo osłabionej kulturze dokarmiaj co dwanaście godzin przez dwa–trzy dni. Za każdym razem używaj czystego słoika, bo resztki na ściankach sprzyjają pleśni.
Woda też ma znaczenie. Bardzo twarda woda hamuje fermentację, a mocno chlorowana zabija część kultur. Jeśli woda z kranu ma wyraźny zapach chloru, odstaw ją na kilka godzin w otwartym naczyniu albo użyj wody przegotowanej i ostudzonej. Nie musi być filtrowana — wystarczy, że nie będzie lodowata. Zakwas lubi wodę w temperaturze pokojowej, nie prosto z kranu zimą.
Najczęstsza przyczyna to temperatura. Poniżej osiemnastu stopni procesy fermentacyjne wyraźnie zwalniają, a w chłodnej kuchni zakwas może potrzebować nawet dwa razy więcej czasu niż w opisach przepisów. Postaw słoik w miejscu o stabilnych dwudziestu–dwudziestu czterech stopniach, z dala od przeciągów i zimnego blatu. Nie stawiaj go jednak na kaloryferze ani przy piekarniku — powyżej trzydziestu stopni drożdże słabną, a robotę przejmują bakterie octowe i zakwas zaczyna cuchnąć acetonem.