4 kryteria wyboru gramofonu: kiedy który model wygrywa

Suszenie na stojaku lub wieszaku bez ruchu powietrza to metoda dla cierpliwych. Postaw płytę pionowo, w przewiewnym miejscu, z dala od kaloryfera i słońca. Ciepło z grzejnika wykrzywia płytę nieodwracalnie — nawet jeśli woda odparuje, materiał wróci już w innym kształcie. Nie susz na płasko na ręczniku: woda zbierze się pod płytą, a wilgoć od spodu utrzyma się długo. Nie używaj suszarki do włosów, nawet na zimnym nawiewie — strumień powietrza zniesie kurz w rowek i może miejscowo przegrzać powierzchnię.

Na co patrzeć przy używanym gramofonie Egzamin używanej maszyny zaczyna się jeszcze przed włączeniem. Chwyć ramię i poruszaj nim delikatnie w każdą stronę — wyczuwalny luz albo chrobot oznacza zużyte łożyska, których wymiana bywa droższa niż wartość sprzętu. Zakręć talerzem ręcznie: powinien obracać się swobodnie i długo, bez szurania i bicia na boki. Sprawdź, czy silnik startuje od razu i utrzymuje obroty — w tanich konstrukcjach z lat osiemdziesiątych często wysychają paski i pękają kondensatory w zasilaniu.

Do czyszczenia używaj wyłącznie środków przeznaczonych do winyli albo roztworu wody destylowanej z niewielką ilością alkoholu izopropylowego i kroplą płynu zmniejszającego napięcie powierzchniowe. Woda z kranu zostawia osad mineralny, który słychać jako trzaski i szumy. Kropla płynu na szczotce to zwykle za dużo; nadmiar spływa w rowek i po odparowaniu zostawia lepką pozostałość. Nakładaj roztwór oszczędnie, punktowo, i od razu rozprowadzaj go po całej powierzchni, zanim zacznie wysychać.

Najczęstszy błąd przy zakupie używanego sprzętu to pominięcie stanu wkładki i igły. Igła zużyta niszczy płyty i brzmi matowo, a sama wymiana to koszt, który trzeba doliczyć do ceny. Poproś o możliwość odsłuchu na miejscu: jeśli sprzedający odmawia, to sygnał ostrzegawczy. Druga pułapka to gramofony z napędem bezpośrednim z lat osiemdziesiątych — część z nich była używana w studiach i radiowozach, więc mają wyeksploatowane łożyska silnika. Trzecia to brak osłony i pokrywy, co nie przeszkadza w graniu, ale chroni przed kurzem i uszkodzeniami.

Trzecia różnica dotyczy talerza i plinty. Lżejszy talerz szybciej się rozpędza, cięższy lepiej tłumi drgania. Nie ma tu uniwersalnej wygranej: w małym pokoju z twardą podłogą cięższy zestaw bywa mniej wrażliwy na drgania z głośników. Ustaw gramofon na stabilnym, poziomym stole, z dala od głośnika i subwoofera. Poziomica w telefonie wystarczy, ale sprawdź poziom w dwóch osiach — wzdłuż i w poprzek ramienia.

Pierwsza praktyczna różnica to pasmo i dynamika. Płyta analogowa naturalnie traci skrajne częstotliwości: bas poniżej pewnego progu może powodować przeskoki igły, a góra pasma bywa zaokrąglona. Cyfra potrafi przenieść pełne pasmo i większą dynamikę, ale właśnie dlatego źle zrealizowane nagranie cyfrowe brzmi ostro i płasko. Winyl maskuje część tych problemów, dodając ciepło i lekkie zniekształcenia harmoniczne, które wielu osobom odpowiadają.

Budżet w okolicach tysiąca złotych to najtrudniejszy przedział na rynku gramofonów. Nowy sprzęt w tej cenie oznacza kompromisy: plastikowy talerz, lekki montaż, wkładka za kilkadziesiąt złotych i ramię, które przenosi drgania z obudowy. Używany egzemplarz z wyższej półki, wyprodukowany dwie–trzy dekady temu, potrafi zagrać znacznie lepiej, ale wymaga wiedzy i ostrożności przy zakupie. Wybór między tymi dwiema drogami to najważniejsza decyzja, jaką podejmiesz.

Płytę winylową najczęściej psuje nie igła, nie kurz, ale pośpiech przy czyszczeniu. Mokre czyszczenie usuwa zabrudzenia z rowka, ale źle wykonane zostawia w nim resztki płynu, rozmiękcza etykietę i trwale uszkadza powierzchnię. Zanim sięgniesz po szczotkę i płyn, przygotuj miejsce pracy: stabilny stół, czystą, miękką podkładkę pod płytę i ręcznik z mikrofibry do osuszania. Pracuj z dala od kuchenki, okna i przeciągów, bo pył osiadający w trakcie schnięcia zniweczy cały wysiłek.

Drugi krok to oględziny powierzchni przy dobrym świetle, najlepiej pod kątem. Rysy są nieuniknione, ale kluczowe jest ich położenie. Drobne włoskowate ślady na polu odtwarzania często słychać jako trzaski tylko przez kilka obrotów. Głębokie rysy biegnące w poprzek rowka to niemal zawsze słyszalne przeskoki. Zwróć uwagę na matowe, szare plamy — to ślad po zużytej igle albo po odtwarzaniu na sprzęcie o złym nacisku. Taki „wypalony" fragment tłumi wysokie tony i nie da się go uratować czyszczeniem.

Ramię, wkładka i to, co realnie wpływa na dźwięk Drugi obszar to ramię i fabryczna wkładka. Jeden zestaw ma ramię o prostej konstrukcji i wkładkę typu MM, drugi — nieco sztywniejsze ramię i wkładkę o innym profilu igły. Co to znaczy przy stole? Wkładka o niższej podatności lepiej znosi cięższe ramiona i mniej podatna jest na rezonanse. Praktyczna rada: przed zakupem sprawdź w instrukcji, w jakim zakresie siły nacisku mieści się fabryczna wkładka i czy ramię ma regulację antyskatingu. Jeśli nie ma, przy mocniejszych nagraniach igła może przeskakiwać na zewnątrz rowka.