Gdy zakwas nie rośnie, sprawdź temperaturę i mąkę

Z Mazovia

Mąka i woda robią więcej, niż się wydaje Drugi winowajca to mąka. Mąka mocno oczyszczona, jasna i bardzo drobno zmielona, daje zakwasowi mniej pokarmu i mniej mikroorganizmów na ziarnie. Jeśli dokarmiasz wyłącznie mąką pszenną typ 500, spróbuj przez kilka dokarmień zamienić część na mąkę razową pszenną lub żytnią. Żyto jest szczególnie wdzięczne, bo zawiera więcej składników mineralnych i naturalnej mikroflory. Uważaj tylko na mąkę świeżo zmieloną — bywa zbyt aktywna i potrafi wywołać gwałtowny, krótkotrwały skok, po którym następuje zastój.

Solanka, która nie rozmiękcza warz

Nie oczekuj spektakularnego wzrostu od razu po restarcie. Zdrowy zakwas podwaja objętość mieszkanie w bloku ciągu czterech–ośmiu godzin od dokarmienia i ma przyjemny, kwaśny zapach z nutą drożdży. Jeśli po tygodniu regularnej pracy nadal nic się nie dzieje, problemem najczęściej jest temperatura albo zbyt rzadkie dokarmianie — wróć do tych dwóch punktów i sprawdź je jeszcze raz.

Zakwas, który przestał pracować, rzadko jest martwy. Najczęściej został zagłodzony, przegrzany albo zamknięty w słoiku bez dostępu powietrza. Zanim wyrzucisz zawartość, sprawdź, co dokładnie poszło nie tak. Rozpoznanie przyczyny zajmuje kilka minut i zwykle wystarczy jedna korekta, żeby starter znów ruszył.

Uważaj na wodę z dużą zawartością chloru. Jeśli zakwas regularnie stoi w miejscu mimo dokarmiania, odstaw wodę na kilka godzin w otwartym naczyniu albo użyj przegotowanej i ostudzonej. Zmiana mąki na inną partię zatrzymać zakwas na dzień lub dwa — to normalne, hodowla musi się przystosować. Daj jej tydzień, zanim uznasz, że coś jest nie tak.

Fermentacja warzyw przebiega w rytmie wyznaczanym przez bakterie kwasu mlekowego. Nie da się jej „przekonać" do pośpiechu, ale można stworzyć warunki, w których pracują szybciej, nie tracąc przy tym smaku. Najważniejsze dźwignie to temperatura, stężenie soli, dostęp tlenu i czystość naczynia. Zmiana każdej z nich przyspiesza proces, ale przesadne przyspieszanie zwykle kończy się kiszonką płaską w smaku albo miękką strukturą warzyw.

Najczęstsza przyczyna to temperatura. Poniżej osiemnastu stopni procesy fermentacyjne wyraźnie zwalniają, a w chłodnej kuchni zakwas może potrzebować nawet dwa razy więcej czasu niż w opisach przepisów. Postaw słoik w miejscu o stabilnych dwudziestu–dwudziestu czterech stopniach, z dala od przeciągów i zimnego blatu. Nie stawiaj go jednak na kaloryferze ani przy piekarniku — powyżej trzydziestu stopni drożdże słabną, a robotę przejmują bakterie octowe i zakwas zaczyna cuchnąć acetonem.

Drugim typowym błędem jest dosalanie „dla równowagi". Kiszonka już zawiera sól, a dosypanie kolejnej porcji pogorszy smak. Zamiast soli lepiej dodać odrobinę cukru, miodu albo startego jabłka — ale ostrożnie, bo nadmiar słodyczy przykryje naturalny smak. Nie należy też słodzić kiszonek, które mają być użyte do dań wytrawnych, np. bigosu. W takich wypadkach kwasowość równoważy się tłuszczem, słodką cebulą lub marchewką, a nie cukrem.

Kolejny typowy błąd to zbyt rzadkie dokarmianie i zbyt duża proporcja starego zakwasu. Gdy dodajesz jedną łyżkę zakwasu do szklanki mąki, drożdże potrzebują czasu, by namnożyć się do zauważalnej liczby. Zacznij od proporcji mniej więcej równych części zakwasu, mąki i wody, a przy bardzo osłabionej kulturze dokarmiaj co dwanaście godzin przez dwa–trzy dni. Za każdym razem używaj czystego słoika, bo resztki na ściankach sprzyjają pleśni.

Nie odcinaj soli z dnia na dzień o połowę, bo kubki smakowe potrzebują czasu. Redukuj ją stopniowo, po około dziesięć procent co tydzień — po miesiącu różnica będzie odczuwalna, ale potrawy nie staną się mdłe. Równolegle wzmacniaj smak innymi składnikami: kwasem z cytryny lub octu, świeżym pieprzem, czosnkiem, ziołami, prażonymi przyprawami, cebulą i chilli. Kwas i aromaty potrafią zastąpić sól lepiej niż niejeden gotowy zamiennik.

Zakwas, który po kilku godzinach od dokarmienia stoi w miejscu, prawie nigdy nie jest „zepsuty". Zwykle brakuje mu jednego z trzech warunków: ciepła, świeżej mąki albo czasu. Zanim wyrzucisz słoik, przyjrzyj się temu, co widzisz. Bąbelki na powierzchni, charakterystyczny kwaśny zapach i lekki wzrost objętości to znaki, że kultury drożdży i bakterii nadal pracują, tylko zbyt wolno.

Pierwszy podejrzany to temperatura. Bakterie i drożdże w zakwasie pracują najchętniej w okolicach 24–28 stopni Celsjusza. Na parapecie nad grzejnikiem bywa za gorąco, a w chłodnej kuchni przy otwartym oknie za zimno. Mierzenie temperatury w miejscu, gdzie stoi słoik, daje więcej niż zgadywanie. Jeśli w pomieszczeniu jest zimno, wstaw naczynie do miski z letnią wodą albo do wyłączonej piekarni nastawionej na minimalną temperaturę z uchylonymi drzwiczkami.